Светлагорск

Студэнт са Светлагорска выявіў невядомыя звесткі па гісторыі свайго горада

Выяўлены невядомыя раней звесткі са старадаўняй гісторыі нашага горада. Аказалася, што па просьбе тутэйшага жыхара нават было прынятае адно з рашэнняў караля Стэфана Баторыя.

Першыя пісьмовыя звесткі аб Шацілках адносяцца да 1560 г. (з 1961 г. – Светлагорск). А першыя вядомыя жыхары Шацілак – гэта Раман Шаціла, помнік якому стаіць у цэнтры горада, і Ждан Манкевіч. У 1560 годзе Манкевіч атрымаў маёнтак Шацілінскі Востраў у Рэчыцкім павеце, з умовай выканання вайсковай службы. Дакумент аб гэтым быў знойдзены яшчэ ў 1989 г., аднак нічога больш пра Шацілкі 16 ст. дагэтуль вядома не было.

І вось высветлілася, што ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захоўваецца “Канфірмацыя праў, прывілеяў і вольнасцей шляхце Рэчыцкага павета”, якая выдадзеная 7 лістапада 1641 г. ў Варшаве. У дакуменце паведамляецца, што каралю Уладзіславу IV прадастаўлены ліст ад 25 лютага 1576 г., які падпісалі кароль Стэфан Баторый і пісар Война. Ліст “пісьмом рускім пісаны” – так у Рэчы Паспалітай называлі старабеларускую мову, а адрасаваўся ён Крыштапу Зяновічу, берасцейскаму кашталяну і чачэрскаму старасце.

У лісце Стэфана Баторыя – рашэнне аб тым, што шляхта Рэчыцкага павету павінна несці  земскую вайсковую службу на выпадак нападу непрыяцеля на ўскраінны замак у горадзе Чачэрску, і не прыцягвацца да ніякіх іншых павіннасцей. А сярод тых, кто звяртаўся да караля з такой просьбай, названы Ждан Манкевіч.

Дакумент даследваў гісторык Віталь Галубовіч з Наваполацку. Звесткі аб каралеўскім лісце ён прывёў у сваім артыкуле “Дакументы па гісторыі Рэчыцкага павета ў кнігах запісаў Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага за перыяд праўлення Уладзіслава IV Вазы”. Артыкул апублікаваны ў зборніку “Трэція міжнародныя Доўнараўскія чытанні”.

В. Галубовіч не займаўся гісторыяй Шацілак, таму не ведаў – адкуль Ждан Манкевіч і дзе ён жыў у Рэчыцкім павеце. Аднак на артыкул звярнуў увагу Аляксандр Петухоў, студэнт 5 курса гістарычнага факультэта Гомельскага дзяржаўнага універсітэта імя Ф. Скарыны. Хлопец дабраахвотна ўдзельнічаў у археалагічных раскопках у Шацілках, а перад тым “пералапаціў” навуковыя публікацыі. Ён і заўважыў, што Манкевіч з ліста Стэфана Баторыя – гэта той самы, які за 16 гадоў да таго атрымаў Шацілінскі Востраў.

Адзначым, што ў 1560 г. Манкевіч быў названы ў дакуменце як зямянін – селянін, які нёс вайсковую службу. А праз 16 гадоў, у лісце Стэфана Баторыя, ён выступае ўжо як шляхціц. Верагодна, ён меў  аўтарытэт у Рэчыцкім павеце, калі звяртаўся да караля. Ад Ждана Манкевіча пачаўся радавод Манкевічаў гербу “Любіч”.

Можна меркаваць, што і папярэдні уладальнік Шацілінскага Вострава – Раман Шаціла – нёс вайсковую службу пры тым самым Чачэрскім замку. Бо, як вынікае з ліста Стэфана Баторыя, у сваім звароце Манкевіч і яго паплечнікі спасыліся на правы, “ад продкаў атрыманыя”.

Тэльман Маслюкоў

На карціне: кароль і вялікі князь Стэфан Баторый (мастак Й. Аман, пасля 1577 г.).

03.10.2008.

"Бюлетэнь-анлайн"

Замкавая гара ў Чачэрску. Тут у 14 – 18 ст. стаяў замак, пры якім у 2-ой палове 16 ст. служыў Ждан Манкевіч. Вакол замка былі роў шырынёй 20 і глыбінёй 7 м, вал і драўляныя сцены, абмазаныя глінай. Меў 8 вежаў. У сярэдзіне 16 ст. праз роў зрабілі пад’ёмны мост да брамы. У 1563 – 73 гг. тут быў гарнізон у 10 – 20 вайскоўцаў, якія мяняліся праз 3 гады. У 1570 у замку – 4 пушкары. У 16 ст. замак неаднаразова асаджалі маскоўскія войскі і татары. (ЭГБ, т. 6, с. 164.) Фота Ірыны Куляс, shine-sun.livejournal.com.

Гл. таксама:

Тэлесюжэт аб раскопках у Шацілках даступны і ў Інтэрнеце

Капайце глыбей!

Сенсацыйныя археалагічныя знаходкі ў Светлагорску

У Шацілках выявілі антычныя знаходкі

Падзякі універсітэта - лепшым удзельнікам раскопак