Твары часу

У студзені 2004 г. Уладзімір Іванавіч паказваў у нашай галерэі сваю зусім іншую персанальную выставу – «Партрэтны летапісец». Тады народны мастак падарыў нам адну з карцін гэтай экспазіцыі – «Зону». Партрэт перасяленца з чарнобыльскіх мясцін не толькі трывожыў таленавітай дасканаласцю, але і здзіўляў арыгінальнасцю свайго афармлення. Замест звычнага багета – проста дошкі, якія нават не агабляваныя. А яшчэ – калючы дрот і карта радыяцыйнага забруджвання Беларусі. Усё гэта разам з самім творам глядзелася надзвычай цэласна і трагічна. Між іншым, аднойчы ў галерэю завітаў наведвальнік, які пазнаў на партрэце свайго бацьку – старшыню аднаго з калгасаў Гомельшчыны.

А неўзабаве Уладзімір Стэльмашонак ахвяраваў галерэі творы і гэтай новай для нас экспазіцыі. Я папрасіў мастака прыгадаць тое, як ствараліся яны.

«Ішоў 1978 год. Я атрымаў у Саюзе мастакоў СССР творчую камандзіроўку і вандраваў па самых прывабных для мяне мясцінах, – расказвае Уладзімір Іванавіч. – Пабываў у Паўладары, у Цалінаградзе, Варкуце, Запаляр'і, Комі АССР... І ўсюды пісаў беларусаў. Рабіў гэта, не перашкаджаючы ім займацца сваёй звычайнай працай. Мне даводзілася ўвасабляць сваіх герояў непасрэдна ля буравых установак, на цалінных палях, на жывёлагадоўчых фермах і ў чумах аленяводаў. Потым рабіў імправізаваныя выставы, каб нафтавікі, механізатары самі маглі сябе пабачыць. Была выстава і ў Маскве па выніках творчай камандзіроўкі, а потым – у нашым Мастацкім музеі...»

Прыгадвае Уладзімір Іванавіч, што пісаць у незвычайных умовах яму дапамаглі вялізныя пастэльныя алоўкі, якія ён набыў у свой час у Амерыцы. Карыстаўся і вугалем. А напісанае сапраўды застаецца. Асабліва калі гэта зроблена рукой існага майстра. І як тут не пагадзіцца са словамі мастацтвазнаўцы Ірыны Назімавай:

«Жывапісныя патрэты Стэльмашонка стылістычна неаднародныя. У першыя гады… яны выконваліся ў традыцыйнай рэалістычнай манеры. Аднак праца ў тэхніках сграфіта і вітража наклала адбітак на почырк мастака. Вобразы набылі манументальнасць, прастора і формы сталі больш плоскімі, а контуры – падкрэсленымі. Гэтыя рысы, а таксама арнаментальныя матывы і закадзіраваныя тэксты, уключаныя ў кампазіцыю, надаюць некаторым карцінам характар плаката ці дэкаратыўнага панно».

Дададзім толькі, што Ул. Стэльмашонак валодае выключным уменнем па-сапраўднаму таленавіта перадаваць асаблівасці характараў, жэстаў... А галоўнае, – духоўную адметнасць сваіх герояў. Вось чаму і ў гэтай экспазіцыі мы бачым іх жывую, непаўторную прыгажосць. Нават фотамастакі выдатна ведаюць, што цяжка бывае «злавіць» менавіта тое імгненне, калі герой ці гераіня здымка забудуць пра нацэлены на іх фотааб'ектыў і праявяць натуральныя якасці сваіх характараў. А як складана мастаку! Яму ж мала шчаслівага імгнення. Тым больш выклікае захапленне хуткае (ці гэта нам так здаецца?) таленавітае майстэрства Ул. Стэльмашонка. Усе, хто ведаюць яго, адзначаюць, што ён чалавек адкрытай душы, незвычайнай добразычлівасці і бескарыслівасці. Менавіта гэтыя якасці і спрыяюць таму, што тыя, каго ён малюе, не затойваюцца перад ім.

Вось і ў светлагорскай экспазіцыі кожны партрэт – гэта характар, непаўторнае аблічча. Нават пры амаль аднолькавым знешнім падабенстве трох сясцёр-спявачак Каневічаў кожная з іх выглядае адметна. Нельга не замілавацца імі. Двойчы маляваў мастак бурыльшчыка А. Панурку ў Запаляр'і. У першым выпадку гэта проста партрэт, у другім – сюжэтны: партрэтуемага мы бачым у рабочым адзенні на фоне буравой устаноўкі і запалярнага краявіду. Але ў абодвух творах – адзін і той жа валявы характар упэўненага ў сваіх магчымасцях працаўніка.

З усёй духоўнай шчырасцю пазіраюць на нас дырэктар саўгаса "Мінскі" Цалінаградскай вобласці П.Сарокін, бухгалтар гэтага ж саўгаса І. Дрыманава, а таксама шафёр І. Ждановіч, фуражор Н. Думіна... Іншы раз Уладзімір Іванавіч проста на партрэце пазначае не толькі прозвішча і пасаду, месца працы героя ці гераіні свайго твора, але і нейкія асаблівасці іх жыццёвых лёсаў. Цяпер, праз амаль 30 гадоў, усё гэта глядзіцца і чытаецца як своеасаблівая гісторыя часу, што па-сапраўднаму ўслаўляў чалавека працы.

Выстава прыемна здзівіла не толькі наведвальнікаў галерэі, але і стала добрым сюрпрызам для самога Уладзіміра Іванавіча. Ён, па яго ўласным прызнанні, ахвяруючы партрэтныя замалёўкі нашай галерэі, ніяк не чакаў, што яны складуць яшчэ адну персанальную экспазіцыю.

Ізяслаў Катляроў (Ранак-плюс. 2007. № 42.)

На здымках - творы Ул. Стэльмашонка:

партрэт Народнага паэта Беларуси Якуба Коласа (1967),

партрэт Народнага артыста СССР Рыгора Шырмы (1969).

Фота mk.by, stelmashonok.iatp.by

Гл. таксама:

У кожным камені жыве выява

Падарунак з Магілёва

Юбілейны вернісаж

«Незвычайная звычайнасць» Ларысы Журавовіч

Непадалёк ад міліцыі сапсавалі скульптуру